Bệnh tăng nhãn áp (glaucoma) còn được gọi là kẻ trộm thị lực thầm lặng, và đến khi người bệnh nhận ra thị trường bị thu hẹp thì phần thần kinh thị giác đã mất đi không thể phục hồi. Điều này khiến câu hỏi “làm sao để phòng ngừa” trở nên đặc biệt quan trọng. Thực tế, giới chuyên môn vẫn chưa tìm ra phương pháp đáng tin cậy để ngăn ngừa hoàn toàn bệnh tăng nhãn áp, nhưng có những cách để theo dõi và có thể giảm áp lực mắt, từ đó hạ nguy cơ mất thị lực.

Glaucoma được gọi là kẻ trộm thị lực thầm lặng
Khám mắt định kỳ
Đây là thói quen có giá trị nhất, bởi nó biến một căn bệnh thầm lặng thành bệnh có thể phát hiện từ giai đoạn đầu. Cách đáng tin cậy nhất để ngăn mất thị lực do glaucoma là đi khám mắt đều đặn. Bác sĩ nhãn khoa nhận ra dấu hiệu bệnh ngay khi người bệnh chưa cảm thấy gì, từ đó can thiệp để chặn hoặc làm chậm tiến triển.
Tần suất khám gợi ý theo độ tuổi:
- Trước tuổi 40, cứ sau hai đến bốn năm.
- Từ 40 đến 54 tuổi, cứ một đến ba năm một lần.
- Từ 55 đến 64 tuổi, cứ một đến hai năm một lần.
- Sau tuổi 65, mỗi năm
Người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột bị glaucoma, hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao như tiểu đường, cận thị nặng, nên khám mỗi năm một lần sau tuổi 35, hoặc theo chỉ định của bác sĩ. Buổi khám cần có đo nhãn áp, soi đáy mắt và đo thị trường, vì chỉ một chỉ số đơn lẻ có thể bỏ sót bệnh.
Vận động đều đặn với cường độ vừa phải
Các hoạt động aerobic như đi bộ nhanh, chạy bộ nhẹ, đạp xe, bơi lội, yoga giúp hạ nhãn áp. Một số nghiên cứu cho thấy nhãn áp giảm ngay cả sau 5 phút tập, và mức giảm lớn hơn khi tập lâu hơn. Với lịch tập ổn định, khoảng ba buổi mỗi tuần ở mức vừa phải là gợi ý thường gặp.

Vận động thể chất với cường độ vừa phải có thể hỗ trợ kiểm soát nhãn áp và góp phần cải thiện sức khỏe tổng thể.
Có hai lưu ý để việc tập luyện thật sự có lợi:
- Mức hạ nhãn áp nhờ tập luyện khá khiêm tốn, khoảng 1 đến 2 mmHg theo một số tổng quan. Vận động là biện pháp hỗ trợ, không thay được thuốc hay laser nếu bác sĩ đã chỉ định.
- Nâng tạ nặng, đặc biệt khi nín thở gắng sức, có thể làm nhãn áp tăng tạm thời. Người có glaucoma tiến triển nên hỏi bác sĩ trước khi tập nhóm bài này.
Tránh các tư thế đầu thấp hơn tim
Khi lộn ngược người, máu dồn về đầu và áp lực trong mắt tăng vọt. Với một số động tác yoga ngược như trồng cây chuối, nhãn áp có thể tăng gấp hai đến ba lần mức nền trong thời gian ngắn. Mức tăng này thường tạm thời, song với người đã có glaucoma hoặc nằm trong nhóm nguy cơ, việc lặp lại nhiều lần được khuyến cáo nên tránh.
Yoga vẫn là bộ môn tốt cho thể chất và tinh thần. Bạn chỉ cần thay các tư thế đảo ngược bằng bài kéo giãn, thở, thăng bằng ở tư thế đứng hoặc ngồi, và báo cho huấn luyện viên biết về nguy cơ của mình. Tương tự, nên cẩn trọng với những thói quen khiến đầu cúi thấp kéo dài hoặc làm tăng áp lực vùng cổ, mặt như thắt cà vạt quá chặt hay thổi các loại nhạc cụ hơi đòi hỏi sức thổi lớn.
Bảo vệ mắt khỏi chấn thương và tia cực tím
Một cú va đập vào mắt có thể phá hủy hệ thống thoát dịch bên trong nhãn cầu và gây glaucoma thứ phát nhiều năm sau đó. Vì vậy:
- Đeo kính bảo hộ khi chơi các môn có bóng nhanh như cầu lông, bóng chày, khi làm vườn, cắt cỏ, mài, khoan hoặc sửa chữa nhà cửa.
- Với người đi xe máy, kính chắn gió và mắt kính che kín giúp tránh bụi, côn trùng và dị vật.
- Khi bơi, chọn kính bơi loại lớn, vì loại nhỏ ép vào hốc mắt và có thể làm nhãn áp tăng nhẹ.
Kính râm chống tia UV và mũ rộng vành là thói quen hợp lý khi ra nắng, vì tia cực tím gây hại cho nhiều cấu trúc của mắt. Bằng chứng trực tiếp liên kết tia UV với glaucoma chưa mạnh bằng các bệnh như đục thủy tinh thể, song thói quen này rẻ, dễ làm và không có hại.
Thận trọng với thuốc nhóm corticoid
Corticoid (steroid) là loại thuốc có tác dụng chống viêm mạnh, được dùng cho dị ứng nặng, viêm khớp, hen, bệnh da liễu và nhiều bệnh khác. Thuốc này có thể làm tăng nhãn áp ở một phần người dùng, bất kể dưới dạng uống, tiêm, xịt, bôi hay nhỏ mắt. Nguy cơ rõ hơn khi dùng kéo dài trên hai tuần hoặc liều cao.

Người có nguy cơ mắc glaucoma cần thận trọng khi sử dụng thuốc nhỏ mắt, đặc biệt là các thuốc chứa corticoid.
Vì thế, không tự mua thuốc nhỏ mắt chứa corticoid theo lời mách hoặc quảng cáo. Báo bác sĩ điều trị rằng bạn có người thân bị glaucoma hoặc thuộc nhóm nguy cơ trước khi dùng corticoid dài ngày. Nếu phải dùng steroid trên hai tuần, hỏi bác sĩ nhãn khoa về lịch đo nhãn áp trong thời gian dùng thuốc.
Không tự ý ngưng thuốc đang được kê đơn. Hãy trao đổi với bác sĩ để cân nhắc giữa lợi ích điều trị và nguy cơ cho mắt.
Kiểm soát lượng caffeine bạn tiêu thụ
Caffeine làm nhãn áp tăng nhẹ, ngắn hạn sau khi uống. Với phần lớn người khỏe mạnh, mức uống vừa phải không gây hại bền vững. Một số nghiên cứu cho thấy uống từ 5 tách cà phê có caffeine trở lên mỗi ngày làm tăng nguy cơ phát triển glaucoma. Với người có nhãn áp cao, glaucoma nặng hoặc có tiền sử gia đình, mức khuyến cáo thận trọng hơn, thường không quá khoảng hai tách mỗi ngày.
Caffeine còn có trong trà, nước tăng lực, nước ngọt có ga và sô cô la, nên hãy tính cả tổng lượng. Cà phê pha loãng hoặc chia nhỏ trong ngày thường nhẹ nhàng hơn với mắt so với việc uống một ly lớn dồn vào buổi sáng.
Ngủ đủ giấc và ăn uống cân bằng
Thần kinh thị giác sống nhờ máu, nên bất cứ yếu tố nào làm hỏng mạch máu hoặc làm tụt huyết áp bất thường đều có thể ảnh hưởng đến nó.
Tăng huyết áp không được điều trị có liên quan đến glaucoma. Ngược lại, huyết áp xuống quá thấp, nhất là ban đêm, làm giảm lượng máu đến thần kinh thị giác và có thể làm bệnh tiến triển dù nhãn áp đã được kiểm soát. Nếu bạn uống thuốc huyết áp, hãy thông báo với bác sĩ nhãn khoa, và không tự đổi giờ uống hay ngưng thuốc khi chưa hỏi bác sĩ.
Ngoài ra, hội chứng ngưng thở khi ngủ, thường đi kèm ngáy to, thừa cân, buồn ngủ ban ngày, được ghi nhận có liên quan đến glaucoma. Người nghi ngờ nên đi khám giấc ngủ.
Chế độ ăn cân bằng với rau lá xanh, trái cây, cá béo, các loại hạt tốt cho mạch máu và sức khỏe tổng thể. Bằng chứng cho thấy omega-3 hoặc một loại vi chất cụ thể làm chậm glaucoma vẫn còn hạn chế, vì vậy cần xem đây là hỗ trợ chứ không phải biện pháp điều trị. Cũng nên hỏi bác sĩ trước khi dùng thực phẩm chức năng hoặc thảo dược, vì một số có thể tương tác với thuốc đang dùng.
Cuối cùng, thừa cân gắn với nhãn áp cao hơn, còn tiểu đường làm tăng nguy cơ nhiều bệnh mắt, trong đó có glaucoma. Hút thuốc lá cần được nhắc riêng. Thuốc lá liên quan đến tăng nhãn áp tạm thời và làm hại mạch máu, nên bỏ thuốc là lựa chọn có lợi cho mắt lẫn toàn thân.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo phổ thông, không thay thế cho việc thăm khám và chỉ định của bác sĩ nhãn khoa.






