Cận thị nặng làm tăng nguy cơ bong võng mạc thế nào?

Bong võng mạc là gì?

Võng mạc là một lớp màng thần kinh mỏng nằm ở đáy mắt, đóng vai trò như phim của một chiếc máy ảnh: tiếp nhận ánh sáng, chuyển thành tín hiệu thần kinh và truyền về não bộ để giúp chúng ta nhìn thấy hình ảnh.

Ảnh chụp người bị bong võng mạc

Bong võng mạc là tình trạng lớp võng mạc thần kinh này bị tách rời khỏi lớp mô biểu mô sắc tố và mạch máu nuôi dưỡng bên dưới. Khi mất đi nguồn nuôi dưỡng, các tế bào thần kinh thị giác trên võng mạc sẽ nhanh chóng bị tổn thương và chết đi. Nếu không được phát hiện và phẫu thuật điều trị kịp thời, bong võng mạc có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn hoặc mù lụa.

Vì sao cận thị nặng làm tăng nguy cơ bong võng mạc?

Về mặt giải phẫu, cận thị nặng (thường xác định khi độ cận từ -6.00 Diop trở lên) xảy ra khi trục nhãn cầu (chiều dài từ trước ra sau của mắt) bị kéo dài ra bất thường.

Võng mạc là lớp màng thần kinh nhạy cảm ánh sáng nằm ở đáy mắt, có nhiệm vụ tiếp nhận hình ảnh và truyền về não. Khi trục nhãn cầu dài ra, lớp võng mạc bên trong bị kéo căng quá mức và mỏng dần theo thời gian. Sự mỏng yếu này khiến võng mạc xuất hiện các vệt thoái hóa, vết rách và cuối cùng là bong ra khỏi lớp mô nuôi dưỡng bên dưới, có thể dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn nếu không được can thiệp kịp thời.

Để hiểu rõ hơn, dưới đây là 3 cơ chế chi tiết giải thích mối liên hệ giữa cận thị nặng và bong võng mạc:

1. Cơ chế võng mạc bị kéo căng

Hãy tưởng tượng võng mạc giống như vỏ của một chiếc bóng bay. Khi bạn thổi chiếc bóng bay quá to (tương ứng với việc nhãn cầu dài ra do cận thị), phần vỏ cao su sẽ bị kéo mỏng dính và rất dễ bị thủng.

Vì sao cận thị nặng làm tăng nguy cơ bong võng mạc?

Ở người cận thị nặng, võng mạc phải chịu một lực kéo căng liên tục. Quá trình này làm giảm độ đàn hồi tự nhiên của màng thần kinh, tạo ra các vùng mô mỏng dính – tiền đề cho các vết rách võng mạc hình thành.

2. Sự thoái hóa võng mạc ngoại biên

Do nhãn cầu phình to, máu và dưỡng chất khó nuôi dưỡng đầy đủ đến các vùng rìa xa nhất của mắt. Vì vậy, người cận thị nặng rất dễ bị thoái hóa võng mạc ngoại biên (như thoái hóa dạng lưới, thoái hóa dấu vết…).

Tại các khu vực thoái hóa này, cấu trúc võng mạc bị tổn thương nghiêm trọng, trở nên vô cùng giòn và mỏng yếu, dễ dàng xuất hiện các lỗ rách nhỏ khi có tác động lực hoặc co kéo từ bên trong.

3. Biến đổi dịch kính (Tương tác cơ học)

Lòng nhãn cầu được lấp đầy bởi dịch kính – một chất gel trong suốt giúp giữ hình dạng mắt. Ở người cận thị nặng, quá trình hóa lỏng dịch kính diễn ra sớm hơn nhiều so với người bình thường.

Khi dịch kính lỏng ra, phần gel còn lại sẽ bắt đầu co rút và di chuyển tự do hơn bên trong mắt. Trong quá trình di chuyển này, dịch kính có thể bám dính và tạo một lực kéo mạnh lên các vùng võng mạc vốn đã mỏng yếu, dãn đến việc xé rách võng mạc và làm chất dịch chui qua vết rách, tách hoàn toàn võng mạc ra khỏi đáy mắt.

Các dấu hiệu cảnh báo sớm nguy cơ bong võng mạc

Bong võng mạc là một cấp cứu nhãn khoa. Nếu bạn bị cận thị nặng, hãy đặc biệt chú ý đến sức khỏe đôi mắt và đến gặp bác sĩ ngay lập tức nếu xuất hiện bất kỳ triệu chứng nào sau đây:

• Xuất hiện vệt sáng, chớp sáng: Bạn thấy các tia sáng lóe lên bất chợt trong tầm nhìn (tương tự như ánh đèn bối cảnh hoặc tia sét nhỏ), đặc biệt là ở vùng rìa mắt. Đây là dấu hiệu dịch kính đang co kéo mạnh vào võng mạc.

• Hiện tượng “ruồi bay” tăng đột ngột: Tự nhiên xuất hiện nhiều đốm đen, sợi tơ, màng nhện hoặc chấm đen lơ lửng trôi qua trôi lại trước mắt.

• Cảm giác có “màn che”: Nhìn thấy một bóng đen hoặc màn che màu tối dần dần phủ lên một phần hoặc toàn bộ trường thị giác (giống như bức rèm che bớt tầm nhìn).

Lời khuyên từ chuyên gia: Người bị cận thị nặng nên thực hiện khám mắt định kỳ 6 tháng/lần (bao gồm soi đáy mắt ngắt đồng tử) để phát hiện và xử lý sớm các tổn thương, vết rách võng mạc trước khi biến chứng bong võng mạc xảy ra.