Khám võng mạc trước mổ cận quan trọng hơn bạn nghĩ

Vì sao người cận thị cần được khám võng mạc trước phẫu thuật?

Cận thị càng cao, nguy cơ tổn thương võng mạc càng lớn

Để hiểu rõ nguyên nhân, chúng ta cần nhìn vào cấu trúc giải phẫu của mắt cận thị. Ở người có thị lực bình thường, nhãn cầu có dạng hình cầu đối xứng. Tuy nhiên, ở người cận thị (đặc biệt là cận thị trục), trục nhãn cầu bị dài ra một cách bất thường theo chiều trước – sau.

Khám võng mạc trước mổ cận quan trọng hơn bạn nghĩ

Khi chiều dài nhãn cầu tăng lên, các lớp cấu trúc bên trong mắt, đặc biệt là lớp võng mạc nhạy cảm nằm ở lót trong cùng đáy mắt, sẽ bị kéo căng ra giống như một quả bóng bay bị thổi quá căng. Theo thời gian, sự kéo căng cơ học này làm cho võng mạc ngày càng mỏng đi, suy yếu và thoái hóa dần, đặc biệt là ở vùng chu biên (vùng rìa xa trung tâm). Điều này dẫn tới sự gia tăng đáng kể các nguy cơ:

• Thoái hóa võng mạc chu biên: Các tổn thương dạng rào, dạng vết băm làm suy giảm cấu trúc tế bào.
• Lỗ võng mạc và rách võng mạc: Các vết nứt, lỗ thủng nhỏ xuất hiện do võng mạc bị co kéo quá mức.
• Bong võng mạc: Biến chứng nặng nề nhất khi dịch kính lọt qua lỗ rách, bóc tách lớp võng mạc ra khỏi lớp nuôi dưỡng phía sau, đe dọa mù lòa vĩnh viễn.

Mổ cận không điều trị bệnh lý võng mạc

Đây là hiểu lầm phổ biến nhất của bệnh nhân. Các phương pháp mổ cận hiện nay như LASIK, SMILE Pro bản chất là dùng tia laser tác động để thay đổi độ cong của giác mạc (lớp ngoài cùng của mắt), hoặc phương pháp Phakic ICL đặt thêm thấu kính nội nhãn vào bên trong mắt.

Tất cả các phương pháp này chỉ điều chỉnh tật khúc xạ, giúp ánh sáng hội tụ đúng trên võng mạc để bạn nhìn rõ mà không cần kính, chứ không làm thay đổi chiều dài trục nhãn cầu, cũng như không làm võng mạc dày lại.

Nói cách khác, sau khi mổ cận thành công, bạn không còn phải đeo kính nhưng cấu trúc đáy mắt của bạn vẫn là đáy mắt của một người cận thị. Những tổn thương võng mạc tiềm ẩn vẫn tồn tại nguyên vẹn sau phẫu thuật nếu không được phát hiện và xử trí trước đó.

Những bệnh lý võng mạc nguy hiểm có thể phát hiện khi khám đáy mắt

Việc soi đáy mắt kỹ lưỡng giúp phát hiện các tổn thương từ lúc chúng mới chỉ là các vết thoái hóa hoặc lỗ rách nhỏ, giúp việc điều trị bằng laser diễn ra đơn giản và đạt hiệu quả bảo vệ cao nhất.

Những bệnh lý võng mạc nguy hiểm có thể phát hiện khi khám đáy mắt

Thoái hóa võng mạc chu biên

• Là gì? Đây là hiện tượng vùng võng mạc ngoại vi bị mỏng đi và biến đổi cấu trúc (như thoái hóa dạng rào, thoái hóa vết băm).
• Ai có nguy cơ cao? Những người cận thị trên 3.00 Diop hoặc người có trục nhãn cầu dài trên 25mm.
• Có cần điều trị trước khi mổ không? Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ nguy hiểm của vết thoái hóa. Nếu có nguy cơ tiến triển thành rách võng mạc, bệnh nhân bắt buộc phải được điều trị laser dự phòng trước khi phẫu thuật mổ cận.

Lỗ võng mạc

• Vì sao xuất hiện? Do một vùng võng mạc bị mỏng đến mức tự tiêu biến hoặc do tổ chức dịch kính bên trong mắt co kéo tạo thành một lỗ thủng nhỏ.
• Dấu hiệu nhận biết: Hầu như không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, mắt vẫn nhìn sáng bình thường.
• Khi nào cần laser dự phòng? Khi lỗ võng mạc được xác định có nguy cơ cao bị dịch kính xâm nhập gây bong, bác sĩ sẽ chỉ định bắn laser quang đông bao quanh lỗ thủng để tạo sẹo dính cố định.

Rách võng mạc

• Nguyên nhân: Xảy ra khi có sự co kéo cấp tính của dịch kính lên vùng võng mạc vốn đã suy yếu do cận thị nặng hoặc sau một chấn thương cơ học.
• Mức độ nguy hiểm: Cực kỳ nguy hiểm, đây là tiền đề trực tiếp dẫn đến biến chứng bong võng mạc.
• Vì sao cần điều trị ngay trước phẫu thuật khúc xạ? Việc dùng laser quang đông để “hàn” chặn đứng vết rách trước khi mổ cận giúp bảo vệ võng mạc không bị bong ra dưới tác động của sự thay đổi áp lực nội nhãn trong quá trình phẫu thuật.

Bong võng mạc

Khi võng mạc bị tách rời hoàn toàn khỏi lớp hắc mạc nuôi dưỡng phía sau, các tế bào cảm quang sẽ nhanh chóng bị hoại tử, dẫn đến mất thị lực vĩnh viễn nếu không mổ cấp cứu kịp thời.

Triệu chứng cảnh báo:

• Nhìn thấy các tia chớp sáng lóe lên liên tục ở góc mắt (đặc biệt trong bóng tối).
• Hiện tượng “ruồi bay” (vẩn đục dịch kính) tăng lên đột ngột, dày đặc như mạng nhện.
• Xuất hiện một màn đen hoặc bóng tối mờ che khuất một phần tầm nhìn.

Nếu phát hiện bất thường võng mạc thì có còn mổ cận được không?

Nhiều bệnh nhân hoang mang khi nghe bác sĩ báo tin có tổn thương võng mạc và lo sợ sẽ bị tước bỏ cơ hội mổ cận vĩnh viễn. Tuy nhiên, y học hiện đại phân loại cách xử trí rất rõ ràng theo từng trường hợp cụ thể:

• Trường hợp 1: Không có tổn thương (hoặc tổn thương lành tính không tiến triển)

Bạn hoàn toàn đủ điều kiện tiếp tục quy trình phẫu thuật khúc xạ bình thường.

• Trường hợp 2: Có thoái hóa võng mạc chu biên nguy hiểm hoặc lỗ/rách võng mạc

Bác sĩ sẽ chỉ định Laser quang đông võng mạc dự phòng. Đây là thủ thuật ngoại trú nhẹ nhàng, diễn ra trong khoảng 5 – 10 phút. Bác sĩ dùng tia laser để “hàn” xung quanh vết rách. Sau khi bắn laser, bạn cần đợi từ 1 đến 2 tuần cho vết sẹo laser ổn định và bám chắc hoàn toàn, sau đó vẫn có thể tiến hành mổ cận bình thường.

• Trường hợp 3: Đang có tình trạng bong võng mạc hoặc bệnh lý võng mạc nghiêm trọng cấp tính (xuất huyết, viêm)

Lúc này, việc bảo tồn thị lực là ưu tiên số một. Bác sĩ bắt buộc phải trì hoãn việc mổ cận để thực hiện các can thiệp điều trị võng mạc chuyên sâu trước (như ấn độn củng mạc hoặc cắt dịch kính). Khi mắt đã ổn định hoàn toàn sau nhiều tháng, việc mổ cận mới được cân nhắc lại dựa trên các chỉ số an toàn mới.

Ai cần được kiểm tra võng mạc kỹ lưỡng?

Tất cả mọi người trước khi mổ cận đều cần khám võng mạc, nhưng nếu bạn thuộc một trong các nhóm đối tượng sau, việc kiểm tra cần phải được thực hiện tỉ mỉ và khắt khe hơn gấp nhiều lần:

• Người có độ cận thị cao (trên 6.00 Diop) hoặc độ cận tăng nhanh liên tục.
• Người có kết quả siêu âm trục nhãn cầu dài bất thường (trên 25.5mm).
• Người xuất hiện nhiều dấu hiệu “ruồi bay” hoặc từng nhìn thấy tia chớp sáng lóe lên ở góc mắt.
• Tiền sử từng bị chấn thương mạnh vùng mắt, vùng đầu (do tai nạn hoặc chơi thể thao).
• Tiền sử gia đình có người thân cận huyết từng bị bong võng mạc.
• Bệnh nhân mắc các bệnh lý toàn thân ảnh hưởng đến mạch máu như đái tháo đường, tăng huyết áp.
• Người từng có tiền sử phẫu thuật hoặc can thiệp sâu tại mắt trước đây.

Cách bảo vệ và duy trì võng mạc khỏe mạnh sau khi mổ cận

Sau khi mổ cận, việc chăm sóc mắt không dừng lại ở việc nhỏ thuốc trong vài tuần đầu. Để giữ gìn thị lực sắc nét trọn đời, bạn cần tuân thủ chế độ bảo vệ võng mạc lâu dài:

• Tuân thủ nghiêm ngặt lịch tái khám 1 ngày, 1 tuần, 1 tháng, 3 tháng và 6 tháng sau mổ.
• Duy trì thói quen đi khám mắt toàn diện, soi đáy mắt ít nhất 1 lần/năm nếu bạn từng cận nặng, ngay cả khi hiện tại nhìn rất rõ.
• Hạn chế tối đa các chấn thương vùng đầu và mắt. Tránh chơi các môn thể thao có tính đối kháng cao hoặc nguy cơ va đập mạnh như đấm bốc, võ thuật, bóng đá, bóng rổ nhảy tranh bóng quyết liệt.
• Ổn định chỉ số đường huyết và huyết áp nếu có bệnh lý nền để tránh biến chứng mạch máu tại võng mạc.
• Luôn lắng nghe đôi mắt của mình và đi khám ngay khi có bất kỳ triệu chứng lạ nào.