Phù hoàng điểm do tiểu đường: Nguyên nhân và dấu hiệu

Phù hoàng điểm do tiểu đường là một trong những biến chứng ảnh hưởng thị lực nghiêm trọng ở người mắc đái tháo đường. 

Phù hoàng điểm do tiểu đường là gì?

Phù hoàng điểm do tiểu đường (Diabetic Macular Edema – DME) là tình trạng tích tụ dịch tại hoàng điểm do những thay đổi bất thường của hệ thống mạch máu võng mạc liên quan đến bệnh đái tháo đường.

Phù hoàng điểm do tiểu đường: Nguyên nhân, dấu hiệu, biến chứng và cách điều trị

Ở trung tâm võng mạc có một vùng nhỏ gọi là hoàng điểm hay điểm vàng. Đây là khu vực chịu trách nhiệm chủ yếu cho thị lực trung tâm, khả năng nhận diện khuôn mặt, đọc chữ, quan sát các chi tiết nhỏ và phân biệt màu sắc. Ở người mắc bệnh tiểu đường trong thời gian dài, lượng đường huyết cao có thể làm tổn thương thành của các mao mạch võng mạc. Các mạch máu trở nên yếu và tăng tính thấm, khiến dịch, lipid và các thành phần khác của máu rò rỉ vào mô võng mạc.

Khi hiện tượng rò rỉ xảy ra tại hoặc gần hoàng điểm, dịch tích tụ làm vùng này dày và phù lên. Tình trạng đó được gọi là phù hoàng điểm do tiểu đường. Bệnh có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai mắt. Mức độ tổn thương giữa hai mắt không nhất thiết giống nhau, vì vậy người bệnh đôi khi vẫn cảm thấy thị lực tương đối bình thường nếu mắt còn lại chưa bị ảnh hưởng đáng kể.

Mối liên hệ giữa bệnh võng mạc tiểu đường và phù hoàng điểm

Phù hoàng điểm thường liên quan mật thiết đến bệnh võng mạc đái tháo đường, một biến chứng tại mắt phổ biến của bệnh tiểu đường type 1 và type 2.

Khi đường huyết liên tục ở mức cao, các mạch máu nhỏ trong võng mạc có thể bị tổn thương. Một số mao mạch bị phình, tắc nghẽn hoặc rò rỉ, trong khi ở giai đoạn tiến triển, võng mạc có thể hình thành những mạch máu mới bất thường và dễ vỡ.

Mối liên hệ giữa bệnh võng mạc tiểu đường và phù hoàng điểm

Phù hoàng điểm có thể xuất hiện ở nhiều giai đoạn khác nhau của bệnh võng mạc đái tháo đường, không nhất thiết chỉ xảy ra khi bệnh đã bước vào giai đoạn tăng sinh.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng gây suy giảm thị lực ở người mắc bệnh tiểu đường. Nếu tổn thương kéo dài, các tế bào cảm thụ ánh sáng và cấu trúc thần kinh tại hoàng điểm có thể bị ảnh hưởng, khiến khả năng phục hồi thị lực trở nên hạn chế hơn.

Nguyên nhân gây phù hoàng điểm do tiểu đường

Nguyên nhân nền tảng của phù hoàng điểm là tổn thương vi mạch võng mạc do bệnh đái tháo đường. Khi đường huyết tăng cao kéo dài, lớp tế bào nội mô của mạch máu có thể bị tổn thương, đồng thời hàng rào máu – võng mạc trở nên kém ổn định. Điều này làm tăng tính thấm của mao mạch và tạo điều kiện để dịch rò rỉ vào mô võng mạc.

Bên cạnh đó, tình trạng thiếu oxy tại một số vùng võng mạc có thể kích thích cơ thể sản xuất nhiều yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu, thường được gọi là VEGF – Vascular Endothelial Growth Factor. VEGF làm tăng tính thấm của thành mạch và góp phần thúc đẩy hình thành những mạch máu bất thường. Vì vậy, đây là một trong những cơ chế quan trọng liên quan đến sự hình thành và tiến triển của phù hoàng điểm do tiểu đường.

Những ai có nguy cơ cao bị phù hoàng điểm?

Không phải tất cả người mắc tiểu đường đều sẽ bị phù hoàng điểm. Tuy nhiên, nguy cơ có xu hướng tăng lên khi bệnh tiểu đường tồn tại lâu hoặc không được kiểm soát tốt.

Mắt bình thường và Mắt phù hoàng điểm tiểu đường

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gồm:

• Đường huyết thường xuyên ở mức cao hoặc kiểm soát HbA1c chưa đạt mục tiêu.
• Thời gian mắc bệnh tiểu đường kéo dài.
• Đã xuất hiện bệnh võng mạc đái tháo đường.
• Tăng huyết áp nhưng chưa được kiểm soát tốt.
• Rối loạn lipid máu hoặc cholesterol cao.
• Bệnh thận liên quan đến tiểu đường.
• Thừa cân hoặc béo phì, ít vận động thể chất.
• Hút thuốc lá.
• Một số giai đoạn thay đổi nội tiết hoặc tình trạng toàn thân có thể làm bệnh võng mạc tiến triển nhanh hơn.

Người bệnh càng có nhiều yếu tố nguy cơ thì càng cần chú trọng việc kiểm tra mắt định kỳ.

Dấu hiệu phù hoàng điểm do tiểu đường

Một trong những vấn đề của phù hoàng điểm là bệnh có thể tiến triển trong một khoảng thời gian mà không gây triệu chứng rõ rệt. Khi phù bắt đầu ảnh hưởng đến vùng trung tâm hoàng điểm, người bệnh có thể nhận thấy những thay đổi như:

Nhìn mờ ở vùng trung tâm

Đây là triệu chứng thường gặp. Người bệnh có thể cảm thấy hình ảnh không còn sắc nét, đặc biệt khi đọc chữ nhỏ, nhìn màn hình điện thoại hoặc quan sát khuôn mặt người đối diện.

Hình ảnh bị méo

Các đường thẳng như khung cửa, cạnh bàn hoặc dòng chữ có thể trở nên cong, gợn sóng hoặc biến dạng.

Xuất hiện vùng tối ở trung tâm tầm nhìn

Một số người có cảm giác xuất hiện điểm tối, đám mờ hoặc vùng trống ngay giữa hình ảnh đang quan sát.

Khó phân biệt màu sắc

Màu sắc có thể trở nên nhạt hơn, kém tương phản hoặc khó nhận biết hơn so với trước đây.

Thị lực thay đổi thất thường

Khả năng nhìn đôi khi có thể thay đổi theo từng thời điểm, đặc biệt khi đường huyết biến động mạnh.

Nếu đang mắc tiểu đường và nhận thấy thị lực đột ngột giảm, hình ảnh méo hoặc xuất hiện vùng tối mới trong tầm nhìn, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa mắt để được kiểm tra thay vì chờ triệu chứng tự cải thiện.

Phù hoàng điểm do tiểu đường có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào vị trí, phạm vi phù, thời gian tồn tại của bệnh và tình trạng cấu trúc hoàng điểm.

Nếu phù kéo dài, các tế bào thần kinh và tế bào cảm thụ ánh sáng tại hoàng điểm có thể bị tổn thương. Điều này làm giảm khả năng phục hồi thị lực ngay cả khi lượng dịch sau đó đã được kiểm soát.

Bệnh có thể gây ra những hậu quả như:

• Giảm thị lực trung tâm.
• Khó đọc sách hoặc sử dụng điện thoại, máy tính.
• Khó nhận diện khuôn mặt.
• Hạn chế khả năng lái xe.
• Ảnh hưởng đến công việc cần độ chính xác thị giác cao.
• Giảm khả năng tự chăm sóc và sinh hoạt độc lập khi thị lực suy giảm nặng.

Phù hoàng điểm thường không gây mất toàn bộ trường nhìn ngoại vi theo cách một số bệnh lý mắt khác có thể gây ra, nhưng tổn thương thị lực trung tâm nghiêm trọng vẫn ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng cuộc sống.

Làm thế nào để phòng ngừa phù hoàng điểm do tiểu đường?

Không phải mọi trường hợp đều có thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng nguy cơ có thể được giảm đáng kể thông qua quản lý bệnh đái tháo đường và khám mắt định kỳ. Người bệnh nên duy trì chế độ dinh dưỡng phù hợp, vận động theo hướng dẫn, sử dụng thuốc đúng chỉ định và theo dõi các chỉ số chuyển hóa thường xuyên.

Đặc biệt, không nên chờ đến khi mắt nhìn mờ mới đi khám. Bệnh võng mạc tiểu đường có thể xuất hiện trước khi gây ra bất kỳ triệu chứng chủ quan nào. Khám đáy mắt định kỳ giúp bác sĩ phát hiện sớm những thay đổi vi mạch và quyết định thời điểm theo dõi hoặc điều trị phù hợp.

Tần suất kiểm tra mắt sẽ phụ thuộc vào loại tiểu đường, thời gian mắc bệnh, mức độ tổn thương võng mạc, thai kỳ và tình trạng sức khỏe tổng thể. Những người đã có bệnh võng mạc hoặc phù hoàng điểm thường cần tái khám thường xuyên hơn.