6 bước sàng lọc cần thực hiện trước phẫu thuật khúc xạ

Phẫu Thuật Khúc Xạ Là Gì?

Những sàng lọc cần thực hiện trước phẫu thuật khúc xạ

Để hiểu vì sao cần sàng lọc, trước hết chúng ta cần hiểu rõ bản chất của phẫu thuật khúc xạ.

Phẫu thuật khúc xạ là thuật ngữ y khoa chỉ các phương pháp can thiệp ngoại khoa (thường sử dụng tia Laser hoặc đặt thấu kính nội nhãn) nhằm thay đổi độ hội tụ của hệ thống quang học của mắt (bao gồm giác mạc và thủy tinh thể). Mục đích tối thượng là giúp hình ảnh từ thế giới bên ngoài hội tụ chính xác trên võng mạc, từ đó triệt tiêu hoặc giảm thiểu tối đa sự phụ thuộc vào kính.

Các bệnh lý liên quan cần phẫu thuật

Tật khúc xạ xảy ra khi hình thái của mắt không cho phép ánh sáng hội tụ đúng cách. Các dạng phổ biến bao gồm:

• Cận thị (Myopia): Trục nhãn cầu quá dài hoặc giác mạc quá cong. Triệu chứng là nhìn mờ vật ở xa, hay nheo mắt, nhức đầu. theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), dự kiến đến năm 2050, gần 50% dân số thế giới sẽ mắc cận thị.
• Viễn thị (Hyperopia): Trục nhãn cầu ngắn hoặc giác mạc quá phẳng. Triệu chứng là nhìn mờ vật ở gần, mỏi mắt khi đọc sách.
• Loạn thị (Astigmatism): Giác mạc có hình dạng không đều (giống quả bóng bầu dục thay vì quả bóng tròn), khiến hình ảnh bị nhòe, méo mó ở mọi khoảng cách.

Để khắc phục, người bệnh có thể chọn cách đeo kính gọng, kính áp tròng (bao gồm cả kính áp tròng ban đêm Ortho-K). Tuy nhiên, phẫu thuật khúc xạ (như Phakic ICL, Lasik, Femto-Lasik hoặc ReLEx SMILE) là cách khắc phục triệt để và đem lại sự tự do cao nhất cho đôi mắt.

Quy Trình Sàng Lọc Bắt Buộc Trước Phẫu Thuật Khúc Xạ

Bệnh nhân thực hiện sàng lọc bắt buộc trước phẫu thuật khúc xạ

Không phải ai muốn mổ cận/viễn/loạn cũng đủ điều kiện thực hiện. Theo các thống kê nhãn khoa, có khoảng 10-15% bệnh nhân bị từ chối phẫu thuật sau khi thăm khám chuyên sâu để đảm bảo an toàn. Dưới đây là 5 bước sàng lọc bắt buộc mà bạn phải trải qua:

Bước 1: Kiểm tra khúc xạ và chức năng mắt

Đây là bước nền tảng để xác định bản đồ hiện tại của mắt bạn.

• Đo độ khúc xạ tự động và chủ quan: Giúp xác định chính xác số kính cận, viễn, hoặc loạn thị. Bác sĩ sẽ so sánh độ kính bạn đang đeo với độ khúc xạ thực tế sau khi nhỏ thuốc liệt điều tiết.
• Đo thị lực và kiểm tra thị lực tương phản: Đánh giá khả năng nhìn rõ các chi tiết trong các điều kiện ánh sáng khác nhau (như ban đêm hoặc ánh sáng chói).
• Đo nhãn áp: Kiểm tra áp suất bên trong mắt.

Việc đo nhãn áp là cực kỳ quan trọng nhằm sàng lọc sớm nguy cơ mắc bệnh glôcôm (cườm nước) – một căn bệnh gây tổn thương thần kinh thị giác không hồi phục. Nếu có nhãn áp cao, bạn sẽ phải điều trị ổn định trước khi nghĩ đến phẫu thuật khúc xạ.

Bước 2: Đánh giá cấu trúc giác mạc (Yếu tố quyết định)

Đối với các phương pháp phẫu thuật bằng Laser (Lasik, Smile), giác mạc chính là nơi bị tác động trực tiếp.

• Chụp bản đồ giác mạc: Thiết bị chuyên dụng sẽ quét và dựng lại hình thái 3D của giác mạc. Bước này giúp đánh giá độ cong và phát hiện sớm các bệnh lý bất thường, đặc biệt là bệnh giác mạc chóp(Keratoconus) – một chống chỉ định tuyệt đối của phẫu thuật laser.
• Đo độ dày giác mạc: Bản chất của laser là bào mòn bớt mô giác mạc để triệt tiêu độ cận. Do đó, giác mạc của bạn phải đủ dày để sau khi gọt giũa, phần giác mạc còn lại vẫn đủ độ bền vững sinh học (thường phần nền còn lại phải lớn hơn hoặc bằng $250\mu m$). Nếu giác mạc quá mỏng, việc cố tình phẫu thuật laser có thể dẫn đến biến chứng giãn phình giác mạc nguy hiểm.

Bước 3: Khám chuyên sâu đáy mắt và phần trước

Đôi mắt sáng không chỉ cần một giác mạc tốt mà còn cần một hệ thống thần kinh đáy mắt khỏe mạnh.

• Chụp cắt lớp võng mạc (OCT): Kiểm tra chi tiết các lớp võng mạc và hoàng điểm ở cấp độ vi thể, loại trừ các bệnh lý bong võng mạc, lỗ hoàng điểm.
• Soi đáy mắt giãn đồng tử: Bạn sẽ được nhỏ thuốc để đồng tử giãn to ra. Bác sĩ sẽ dùng kính chuyên dụng để kiểm tra kỹ võng mạc chu biên. Người cận thị nặng thường có trục nhãn cầu dài, khiến võng mạc bị kéo mỏng, dễ có các vết rách hoặc thoái hóa. Nếu phát hiện vết rách, bạn sẽ được chỉ định bắn laser bao vây dự phòng trước khi mổ cận ít nhất 1-2 tuần.
• Đo chiều dài trục nhãn cầu: Giúp đo lường kích thước tổng thể của mắt để tiên lượng chính xác xu hướng tiến triển của độ khúc xạ và hỗ trợ tính toán công suất thấu kính nếu bạn làm phẫu thuật Phakic.

Bước 4: Đánh giá bề mặt nhãn cầu & Tình trạng khô mắt

Test đánh giá tình trạng khô mắt (Schirmer test hoặc TBUT) và sàng lọc các trường hợp khô mắt nặng.

Lưu ý: Phẫu thuật khúc xạ bằng laser có thể cắt đứt tạm thời một số sợi thần kinh cảm giác trên giác mạc, làm giảm tiết nước mắt tự nhiên, khiến tình trạng khô mắt nghiêm trọng hơn sau mổ (thường kéo dài từ 3-6 tháng). Do đó, nếu bạn bị khô mắt nặng từ trước, bác sĩ sẽ phải điều trị bề mặt nhãn cầu ổn định trước khi tiến hành phẫu thuật.

Bước 5: Khám và xét nghiệm tổng quát

Bác sĩ sẽ khai thác kỹ tiền sử bệnh lý toàn thân (như tiểu đường, bệnh tự miễn như lupus ban đỏ, đang mang thai hoặc cho con bú… vì đây là các đối tượng không được phẫu thuật).

Đặc biệt đối với phương pháp Phakic (đặt thấu kính nội nhãn), bạn bắt buộc phải thực hiện thêm xét nghiệm máu (đảm bảo không có viêm nhiễm cấp tính) và đo đếm số lượng tế bào nội mô giác mạc để đảm bảo không gian tiền phòng của mắt đủ an toàn để đặt kính lâu dài.

Bước 6: Sàng Lọc Rối Loạn Chức Năng Tuyến Meibomian (MGD) Không Triệu Chứng

Phẫu thuật khúc xạ là một cuộc cách mạng giúp bạn giải phóng đôi mắt

Một trong những nghiên cứu nhãn khoa được nhấn mạnh gần đây là tầm quan trọng của việc sàng lọc Rối loạn chức năng tuyến Meibomian (MGD) không triệu chứng trước khi phẫu thuật.

Tuyến Meibomian là các tuyến nằm ở bờ mi, có nhiệm vụ tiết ra lớp dầu (lipid) cấu thành nên màng nước mắt, ngăn không cho nước mắt bị bay hơi quá nhanh.

Các khảo sát lâm sàng cho thấy, bệnh nhân bị MGD nặng thường có xu hướng lớn tuổi hơn và bị cận thị nặng hơn. Rất nhiều người bị MGD giai đoạn đầu không hề có triệu chứng cộm xốn rõ rệt (gọi là MGD không triệu chứng). Tuy nhiên, nó lại ảnh hưởng trực tiếp đến độ chính xác của các phép đo cấu trúc giác mạc và thị lực chức năng trước mổ.

Nếu không điều trị MGD trước, màng nước mắt không ổn định sẽ khiến kết quả đo độ cận bị sai lệch, dẫn đến việc bắn laser bị thừa hoặc thiếu độ. Ngoài ra, sau khi mổ, tình trạng khô mắt sẽ bùng phát dữ dội, gây giảm chất lượng thị giác nghiêm trọng.

Lưu Ý Quan Trọng Cho Bệnh Nhân

Để buổi khám sàng lọc và ca phẫu thuật khúc xạ diễn ra thuận lợi nhất, bạn cần nằm lòng các nguyên tắc sau:

Ngưng sử dụng kính áp tròng trước khi khám: Bạn cần ngưng đeo kính áp tròng mềm ít nhất 7 ngày, và kính áp tròng cứng (Ortho-K) ít nhất 2 – 4 tuần trước ngày khám sàng lọc. Kính áp tròng làm thay đổi cơ học hình dáng giác mạc tạm thời, nếu không kiêng, kết quả chụp bản đồ giác mạc sẽ bị sai lệch hoàn toàn.

Không tự lái xe đi khám: Trong quá trình khám, bạn sẽ được nhỏ thuốc giãn đồng tử. Thuốc này khiến mắt bạn bị mờ nhòe khi nhìn gần và rất chói mắt khi ra nắng, tác dụng kéo dài từ 4-6 tiếng. Hãy đi cùng người thân hoặc sử dụng phương tiện công cộng.

Đề phòng tái cận bằng lối sống: Phẫu thuật khúc xạ chỉ triệt tiêu độ cận hiện tại chứ không làm thay đổi bản chất trục nhãn cầu của bạn. Sau mổ, nếu bạn tiếp tục làm việc với máy tính 12 tiếng/ngày trong môi trường thiếu sáng, không áp dụng quy tắc 20-20-20 (mỗi 20 phút nhìn xa 20 feet trong 20 giây), bạn hoàn toàn có nguy cơ bị tái cận.

Phẫu thuật khúc xạ là một cuộc cách mạng giúp bạn giải phóng đôi mắt, nhưng sự an toàn của chính bạn mới là trên hết. Đừng vội vã lựa chọn phương pháp mổ dựa trên giá cả hay xu hướng đám đông. Hãy thực hiện một quy trình khám sàng lọc nghiêm túc, kỹ lưỡng tại các cơ sở nhãn khoa uy tín. Đó chính là tấm bảo hiểm vững chắc nhất cho cửa sổ tâm hồn của bạn!