Dị ứng mắt: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa hiệu quả

Dị ứng mắt là tình trạng rất phổ biến, ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi. Dù hiếm khi nguy hiểm đến thị lực, bệnh gây nhiều khó chịu như ngứa, đỏ, chảy nước mắt và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Theo ước tính tại Hoa Kỳ, có đến 30% người lớn và 40% trẻ em gặp các vấn đề dị ứng liên quan đến mắt, mí mắt và tuyến lệ. Hiểu rõ nguyên nhân, nhận biết sớm triệu chứng và biết cách phòng ngừa sẽ giúp bạn kiểm soát tình trạng này tốt hơn.

Dị ứng mắt: Nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa hiệu quả

Dị ứng mắt là gì?

Dị ứng mắt xảy ra khi mắt tiếp xúc với các chất gây kích ứng, gọi là dị nguyên. Khi đó, hệ miễn dịch nhận nhầm những chất vốn vô hại là tác nhân xâm nhập và giải phóng histamin để chống lại chúng. Chính phản ứng này gây ra các triệu chứng như ngứa, đỏ, rát ở một hoặc cả hai mắt.

Dị ứng mắt thường đi kèm dị ứng mũi với các biểu hiện như ngứa mũi, nghẹt mũi và hắt hơi. Bệnh không lây từ người này sang người khác và thường gặp hơn vào mùa xuân, hè và thu.

Dị ứng mắt được chia thành hai loại:

• Dị ứng theo mùa: xuất hiện vào những thời điểm nhất định trong năm, thường từ đầu xuân đến hè và sang thu. Tác nhân chủ yếu là phấn hoa từ cây cỏ và bào tử nấm mốc.
• Dị ứng lâu năm: xảy ra quanh năm, do các tác nhân như mạt bụi, lông thú cưng, nước hoa, khói, mỹ phẩm và một số loại thuốc.

Nguyên nhân gây dị ứng mắt

Phấn hoa

Phấn hoa là nguyên nhân thường gặp, đặc biệt vào mùa hoa nở. Hệ miễn dịch nhận diện phấn hoa như vật lạ cần loại bỏ, trong khi thành phần của phấn hoa (protein, cellulose, pentose, dextrin, phosphore) lại dễ kích thích phản ứng miễn dịch. Phấn hoa từ cỏ và các cây thụ phấn nhờ gió có khả năng gây dị ứng cao hơn các loài hoa khác. Triệu chứng dễ thấy là ngứa, đỏ và chảy nước mắt.

Mạt bụi

Mạt bụi là sinh vật cực nhỏ sống trong giường, thảm và các vật dụng gia đình. Chúng không cắn hay cư trú trên cơ thể người nhưng vẫn có thể gây dị ứng từ nhẹ đến nặng. Khi dị ứng mạt bụi, mắt thường đỏ, ngứa và chảy nước. Trường hợp nặng có thể kèm hắt hơi, ho, nghẹt mũi hoặc hen suyễn kéo dài.

Khói bụi

Khói thuốc lá và môi trường ô nhiễm đều có thể kích hoạt phản ứng dị ứng. Cảm giác cay mắt và chảy nước mắt là biểu hiện điển hình khi mắt tiếp xúc với khói.

Nước hoa

Nước hoa chứa nhiều hương liệu và hóa chất, trong đó có thành phần không được ghi rõ trên bao bì. Ước tính khoảng 2% dân số thế giới dị ứng với hương liệu trong nước hoa. Triệu chứng gồm đỏ mắt, ngứa, chảy nước mắt, nhức đầu và nghẹt mũi, kéo dài từ vài phút đến vài giờ và nặng hơn nếu tiếp xúc lâu.

Vảy da thú cưng

Bản thân lông thú không gây dị ứng, nhưng có thể mang theo phấn hoa, mạt bụi và nấm mốc. Protein trong vảy da, nước bọt và nước tiểu của thú cưng, phổ biến là chó và mèo, mới là tác nhân chính. Triệu chứng gồm sưng, đỏ, ngứa mắt, sổ mũi và phát ban, thường xuất hiện sau 15-30 phút tiếp xúc, hoặc sau vài ngày nếu dị ứng nhẹ.

Hóa chất tẩy rửa và mỹ phẩm

Thuốc nhuộm tóc, mỹ phẩm và các sản phẩm chăm sóc cá nhân có thể gây phản ứng quá mức của hệ miễn dịch. Các biểu hiện như đỏ, sưng mắt, ngứa rát hay phồng rộp da thường xuất hiện sau 24-48 giờ tiếp xúc.

Triệu chứng dị ứng mắt

Triệu chứng dị ứng mắt

• Mắt đỏ: do các mạch máu nhỏ giữa màng cứng và kết mạc giãn nở khi gặp khói, bụi hoặc hóa chất.
• Chảy nước mắt: cơ thể giải phóng histamin để đối phó tác nhân gây hại, gây chảy nước mắt kèm ngứa.
• Nhạy cảm với ánh sáng: người bệnh phải nheo hoặc nhắm mắt khi gặp ánh nắng hay đèn sáng. Đây là triệu chứng của dị ứng hoặc nhiễm trùng chứ không phải một bệnh nhãn khoa riêng biệt.
• Ngứa mắt: không nguy hại, nhưng nếu dụi mắt nhiều có thể gây xước giác mạc, thậm chí để lại sẹo và làm suy giảm thị lực nghiêm trọng.
• Nóng rát: xuất hiện khi mắt tiếp xúc với khói thuốc, mạt bụi, phấn hoa hoặc hóa chất như dầu gội, clo hồ bơi, kem chống nắng, xà phòng.
• Mí mắt sưng: do chất lỏng tích tụ hoặc viêm ở các mô mỏng quanh mắt, thường kèm ngứa, đỏ, đau nhức.
• Cảm giác cộm: thường do bụi hoặc dị vật, kèm chảy nước mắt và ngứa. Các biểu hiện đi kèm có thể gồm ghèn, nhìn mờ, cay hoặc đau mắt.

Các triệu chứng có thể xảy ra ở một hoặc hai mắt, đi kèm sổ mũi, hắt hơi. Để xác định chính xác có phải dị ứng mắt hay không, bạn nên đến khám chuyên khoa mắt.

Chẩn đoán dị ứng mắt

Bác sĩ sẽ khai thác bệnh sử của bạn và gia đình, sau đó thăm khám lâm sàng. Bác sĩ nhãn khoa thường dùng kính hiển vi đèn khe để quan sát tình trạng dị ứng. Với các trường hợp nặng hoặc triệu chứng không rõ ràng, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm tìm bạch cầu ái toan để chẩn đoán chính xác.

Điều trị dị ứng mắt

Tránh tiếp xúc với dị nguyên

Đây là bước quan trọng nhất:

• Đóng cửa sổ hướng ra vườn và bật điều hòa trong mùa phấn hoa. Giữ thiết bị điều hòa sạch sẽ và không đặt quạt cạnh cửa sổ vì quạt có thể hút phấn hoa vào nhà.
• Đeo kính râm khi hoạt động ngoài trời.
• Duy trì độ ẩm trong nhà ở mức 30-50% và vệ sinh các khu vực dễ ẩm mốc như tầng hầm, phòng tắm, nhà bếp.
• Thường xuyên làm sạch giường, gối, nệm, thảm để hạn chế mạt bụi.
• Không cho thú cưng vào phòng ngủ, ưu tiên sàn gỗ hoặc gạch thay vì trải thảm, và rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm vào thú cưng.
• Không dụi mắt.

Sử dụng thuốc

• Nước mắt nhân tạo: giúp rửa trôi dị nguyên, giảm khô mắt và bổ sung độ ẩm. Loại thuốc này có thể mua không cần toa, dùng tối đa 6 lần/ngày.
• Thuốc kháng histamin đường uống: giảm ngứa và rát mắt, nhưng có thể làm khô mắt hoặc khiến triệu chứng nặng hơn ở một số người.
• Thuốc nhỏ mắt chứa chất ổn định tế bào mast: giảm ngứa, đỏ, chảy nước mắt và nóng rát, dùng khoảng 1-2 lần/ngày.
• Thuốc nhỏ mắt corticosteroid: dành cho trường hợp dị ứng nặng, kéo dài. Chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa để tránh tác dụng phụ nghiêm trọng.
• Liệu pháp miễn dịch (tiêm phòng dị ứng): áp dụng khi thuốc nhỏ mắt và các biện pháp khác không hiệu quả. Bác sĩ sẽ tiêm một lượng nhỏ dị nguyên để cơ thể dần tăng khả năng miễn dịch.

Cách phòng ngừa dị ứng mắt

1. Hạn chế dụi mắt: dụi mắt có thể kích hoạt tế bào mast giải phóng thêm histamin, khiến dị ứng khó cải thiện. Thay vào đó, bạn có thể chườm lạnh để giảm ngứa và nóng rát.
2. Giữ không gian sống sạch sẽ, thoáng mát: hút bụi kỹ các ngóc ngách và kiểm soát độ ẩm để hạn chế nấm mốc.
3. Rửa tay thường xuyên: lau khô bằng khăn giấy dùng một lần và tránh chạm tay lên mắt.
4. Giữ vật nuôi xa giường ngủ: không để thú cưng tiếp xúc với giường, thảm, ghế đệm; rửa tay và giặt sạch quần áo sau khi tiếp xúc với chúng.

Kết luận

Dị ứng mắt tuy hiếm khi gây hậu quả nghiêm trọng nhưng ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng cuộc sống. Việc xác định và tránh các dị nguyên, giữ vệ sinh môi trường sống và không dụi mắt là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên, hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.