Tổn thương thần kinh thị giác có thể phục hồi không?

Thần kinh thị giác là gì?

Thần kinh thị giác bao gồm hơn một triệu sợi thần kinh có nhiệm vụ truyền tín hiệu từ võng mạc đến não. Mọi hình ảnh mà chúng ta nhìn thấy đều phải được truyền qua dây thần kinh này để não xử lý và tạo nên thị giác.

Tổn thương thần kinh thị giác có thể phục hồi không?

Vì vậy, khi thần kinh thị giác bị tổn thương, thị lực có thể suy giảm nghiêm trọng, thậm chí mất thị lực vĩnh viễn.

Không giống như nhiều mô khác trong cơ thể, các tế bào thần kinh thị giác gần như không có khả năng tái tạo sau khi bị tổn thương nghiêm trọng. Đây cũng là lý do các bệnh lý liên quan đến thần kinh thị giác luôn được xem là cấp cứu hoặc cần điều trị càng sớm càng tốt.

Tổn thương thần kinh thị giác có phục hồi được không?

Câu trả lời phụ thuộc vào mức độ tổn thương.

Nếu các tế bào thần kinh chỉ bị ảnh hưởng tạm thời do viêm, thiếu máu hoặc chèn ép và được điều trị kịp thời, chức năng thị giác có thể cải thiện một phần hoặc gần như hoàn toàn.

Ngược lại, nếu các sợi thần kinh đã bị chết hoặc teo, y học hiện nay chưa có phương pháp nào giúp tái tạo hoàn toàn chúng. Phần thị lực đã mất thường không thể phục hồi.

Do đó, mục tiêu điều trị hiện nay là bảo tồn những sợi thần kinh còn khỏe mạnh, ngăn tổn thương tiến triển và tối đa hóa khả năng phục hồi của phần thần kinh chưa bị hủy hoại.

Những nguyên nhân thường gây tổn thương thần kinh thị giác

Viêm thần kinh thị giác

Đây là tình trạng dây thần kinh thị giác bị viêm, thường gặp ở người trẻ và có thể liên quan đến các bệnh tự miễn như đa xơ cứng.

Viêm thần kinh thị giác

Người bệnh thường xuất hiện: mờ mắt đột ngột, đau khi đảo mắt, giảm khả năng phân biệt màu sắc, thị lực giảm trong vài giờ đến vài ngày. Nếu được điều trị sớm, nhiều trường hợp có thể hồi phục đáng kể sau vài tuần đến vài tháng.

Tăng nhãn áp

Tăng nhãn áp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa không hồi phục trên toàn thế giới.

Áp lực trong mắt tăng cao sẽ làm tổn thương dần các sợi thần kinh thị giác. Điều đáng lo ngại là bệnh tiến triển âm thầm trong thời gian dài mà người bệnh hầu như không nhận ra.

Điều trị tăng nhãn áp giúp giảm áp lực nội nhãn và làm chậm tiến triển bệnh, nhưng không thể phục hồi phần thị lực đã mất.

Thiếu máu thần kinh thị giác

Lưu lượng máu nuôi dây thần kinh giảm đột ngột có thể khiến các tế bào thần kinh bị tổn thương.

Thiếu máu thần kinh thị giác

Khả năng hồi phục phụ thuộc vào: mức độ thiếu máu, thời gian được điều trị và việc kiểm soát các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu.

Chèn ép thần kinh thị giác

Khối u, phình mạch, chấn thương hoặc các tổn thương trong hốc mắt có thể chèn ép dây thần kinh thị giác. Nếu nguyên nhân được loại bỏ sớm, chẳng hạn bằng phẫu thuật hoặc điều trị thích hợp, thị lực vẫn có cơ hội cải thiện.

Chấn thương mắt và đầu

Các chấn thương mạnh có thể làm tổn thương trực tiếp dây thần kinh thị giác. Trong những trường hợp đứt hoặc dập nát nghiêm trọng, khả năng phục hồi thường rất hạn chế.

Dấu hiệu cảnh báo tổn thương thần kinh thị giác

Bạn nên đến cơ sở chuyên khoa mắt ngay nếu gặp một hoặc nhiều triệu chứng sau:

• Thị lực giảm đột ngột hoặc giảm nhanh trong thời gian ngắn, nhìn mờ một mắt hoặc cả hai mắt
• Xuất hiện điểm mù trong tầm nhìn, thu hẹp thị trường ngoại vi
• Đau khi cử động mắt
• Màu sắc trở nên nhạt hơn hoặc khó phân biệt, nhìn thấy ánh sáng yếu hơn bình thường

Việc trì hoãn thăm khám có thể khiến các tế bào thần kinh tiếp tục bị tổn thương và làm giảm khả năng bảo tồn thị lực.

Bác sĩ chẩn đoán tổn thương thần kinh thị giác như thế nào?

Để xác định nguyên nhân và mức độ tổn thương, bác sĩ có thể chỉ định nhiều phương pháp kiểm tra như: đo thị lực, kiểm tra thị trường, soi đáy mắt, chụp cắt lớp võng mạc và đầu thần kinh thị giác (OCT), đo nhãn áp, chụp MRI hoặc CT khi nghi ngờ có tổn thương não hoặc chèn ép dây thần kinh và xét nghiệm máu trong một số trường hợp cần tìm nguyên nhân viêm hoặc bệnh toàn thân.

Việc kết hợp nhiều phương pháp giúp đánh giá chính xác mức độ tổn thương và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Điều trị nhằm mục tiêu gì?

Điều trị sẽ khác nhau tùy từng nguyên nhân.

• Viêm thần kinh thị giác có thể cần sử dụng thuốc chống viêm theo chỉ định của bác sĩ
• Tăng nhãn áp được điều trị bằng thuốc nhỏ mắt, laser hoặc phẫu thuật để kiểm soát áp lực nội nhãn
• Chèn ép thần kinh thị giác có thể cần phẫu thuật hoặc điều trị nguyên nhân gây chèn ép
• Thiếu máu thần kinh thị giác cần kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch và bệnh lý nền

Điểm quan trọng là điều trị không phải lúc nào cũng giúp lấy lại thị lực đã mất, mà chủ yếu nhằm ngăn tổn thương lan rộng và bảo vệ phần chức năng thị giác còn lại.

Có phương pháp tái tạo thần kinh thị giác không?

Việc điều trị tổn thương thần kinh thị giác phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và mức độ tổn thương. Mục tiêu chính là bảo tồn chức năng của các sợi thần kinh còn khỏe mạnh, giảm nguy cơ tổn thương tiến triển và tối ưu khả năng phục hồi thị lực.

Điều trị bằng thuốc

Trong một số trường hợp như viêm thần kinh thị giác, bác sĩ có thể chỉ định corticosteroid liều cao để giảm viêm và phù nề quanh dây thần kinh. Phương pháp này có thể giúp đẩy nhanh quá trình hồi phục ở một số bệnh nhân, tuy nhiên hiệu quả sẽ khác nhau tùy từng nguyên nhân và không có khả năng tái tạo các sợi thần kinh đã bị hủy hoại.

Phẫu thuật giải áp

Nếu dây thần kinh thị giác bị chèn ép bởi khối u, máu tụ, mảnh xương sau chấn thương hoặc các tổn thương trong hốc mắt, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật nhằm loại bỏ nguyên nhân chèn ép. Việc can thiệp càng sớm thì khả năng bảo tồn chức năng thần kinh và cải thiện thị lực càng cao.

Y học tái tạo

Trong những năm gần đây, liệu pháp tế bào gốc, liệu pháp gen và các kỹ thuật kích thích tái tạo thần kinh đang được nghiên cứu với mục tiêu phục hồi các tế bào thần kinh thị giác bị tổn thương. Đây là lĩnh vực đầy triển vọng, tuy nhiên phần lớn vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu hoặc thử nghiệm lâm sàng.

Đây là những hướng nghiên cứu đầy triển vọng, tuy nhiên đến nay chưa có phương pháp nào được chứng minh có thể tái tạo hoàn toàn dây thần kinh thị giác đã tổn thương và được áp dụng rộng rãi trong điều trị lâm sàng.

Làm thế nào để bảo vệ thần kinh thị giác?

Bạn có thể giảm nguy cơ tổn thương thần kinh thị giác bằng cách:

• Khám mắt định kỳ, đặc biệt sau 40 tuổi hoặc nếu có tiền sử gia đình mắc tăng nhãn áp
• Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và mỡ máu
• Đeo kính bảo hộ khi lao động hoặc chơi thể thao có nguy cơ chấn thương mắt
• Không tự ý sử dụng thuốc, đặc biệt là corticosteroid kéo dài khi chưa có chỉ định
• Đi khám ngay khi xuất hiện tình trạng giảm thị lực, đau mắt hoặc nhìn thấy bất thường

Tổn thương thần kinh thị giác có thể phục hồi hay không phụ thuộc rất lớn vào nguyên nhân và thời điểm điều trị. Chính vì vậy, đừng chủ quan khi xuất hiện các dấu hiệu như nhìn mờ đột ngột, đau khi cử động mắt, thu hẹp thị trường hoặc giảm khả năng phân biệt màu sắc. Việc thăm khám sớm tại cơ sở chuyên khoa mắt sẽ giúp xác định nguyên nhân, điều trị kịp thời và bảo tồn tối đa thị lực.