Cận thị bẩm sinh là gì? Phân biệt với cận thị học đường

• Xuất hiện rất sớm (0–3 tuổi), tiến triển nhanh.
• Độ cận cao, dễ kèm loạn thị.
• Nguy cơ biến chứng võng mạc và nhược thị cần theo dõi sát.

• Khởi phát muộn hơn, độ cận ban đầu nhẹ đến trung bình.
• Tăng dần theo năm học nếu không kiểm soát.
• Liên quan chặt chẽ đến lối sống và môi trường thị giác.

Cận thị bẩm sinh

• Di truyền đóng vai trò quan trọng: nếu cha hoặc mẹ bị cận nặng thì khả năng trẻ sinh ra mắc cận thị bẩm sinh sẽ cao hơn bình thường.
• Những bất thường về cấu trúc mắt như trục nhãn cầu phát triển quá dài hoặc thủy tinh thể cong, khiến ánh sáng không hội tụ đúng trên võng mạc.
• Một số hội chứng bẩm sinh liên quan đến mô liên kết có thể đi kèm, làm tăng nguy cơ và khiến tình trạng cận thị trở nên phức tạp hơn.

Cận thị học đường

• Học tập và dùng thiết bị điện tử kéo dài, nhìn gần liên tục.
• Tư thế ngồi sai, khoảng cách đọc quá gần.
• Thiếu ánh sáng tự nhiên và vận động ngoài trời.

Ở trẻ bị cận thị bẩm sinh, cha mẹ có thể nhận thấy bé ít phản ứng với những vật thể ở xa, thường xuyên nheo mắt hoặc cúi sát khi nhìn. Một số trường hợp còn kèm theo lác hoặc nhược thị, khiến thị lực bị ảnh hưởng nghiêm trọng ngay từ những năm đầu đời.

Trong khi đó, cận thị học đường thường biểu hiện rõ khi trẻ đến tuổi đi học. Các em có thể than phiền rằng chữ trên bảng bị mờ, có xu hướng ngồi gần màn hình tivi hoặc máy tính, hay dụi mắt, mỏi mắt và thậm chí bị đau đầu sau giờ học.

Gặp các dấu hiệu này, nên đưa trẻ đi khám sớm để đo khúc xạ và theo dõi võng mạc.

1) Kính gọng & kính áp tròng

Giải pháp phổ biến để cải thiện thị lực ở trẻ. Với cận bẩm sinh nặng, kính có thể dày và gây hạn chế tầm nhìn; cần đánh giá định kỳ để tối ưu đơn kính và phòng nhược thị.

2) Kiểm soát tiến triển cận thị

• Atropine liều thấp: hỗ trợ làm chậm tăng độ ở trẻ.
• Ortho-K: kính áp tròng đeo ban đêm giúp tái phân bố bề mặt giác mạc tạm thời.
• Lối sống: tăng hoạt động ngoài trời ≥ 2 giờ/ngày, nghỉ nhìn theo quy tắc 20–20–20.

3) Phẫu thuật khúc xạ (người trưởng thành, độ ổn định ≥ 1 năm)

• LASIK/PRK/SMILE: đây là các phương pháp phẫu thuật khúc xạ bằng laser quen thuộc, áp dụng cho người có độ cận nhẹ đến trung bình (thường dưới –8.00D) và giác mạc đủ dày.
• Phakic ICL: lựa chọn tối ưu cho người cận nặng, giác mạc mỏng hoặc mắt khô. Thấu kính Collamer® được đặt vào mắt mà không gây tổn thương giác mạc, thị lực rõ nhanh sau thủ thuật, và có thể lấy ra nếu cần. Nhiều nghiên cứu ghi nhận tỉ lệ hài lòng > 99% ở nhóm phù hợp chỉ định.

• Ngay khi trẻ có biểu hiện nhìn không rõ, nheo mắt, ngồi sát màn hình.
• Khi học tập bị ảnh hưởng hoặc có đau đầu, mỏi mắt kéo dài.
• Gia đình có người cận nặng bẩm sinh cần tầm soát sớm cho trẻ.

Khám sớm không chỉ giúp chỉnh kính đúng mà còn giảm nguy cơ biến chứng võng mạc về sau. Tóm lại, Cận thị bẩm sinh và cận thị học đường khác nhau rõ về nguyên nhân, mức độ và tiên lượng. Ở trẻ nhỏ, ưu tiên phát hiện sớm và kiểm soát tiến triển.