Tật khúc xạ: Phân loại và đặc điểm quang học

Tật khúc xạ là gì?

Tật khúc xạ (refractive errors) là tình trạng mắt không thể điều chỉnh ánh sáng để hội tụ chính xác tại vùng hoàng điểm (macula) trên võng mạc – nơi quyết định phần lớn độ rõ nét của hình ảnh. Khi ánh sáng không hội tụ đúng chỗ, hình ảnh ghi nhận trở nên mờ nhòe, thiếu chi tiết hoặc bị biến dạng.

So sánh hình ảnh nhìn thấy ở mắt thường và các loại tật khúc xạ

Tật khúc xạ không phải là bệnh, mà là một rối loạn quang học thường gặp. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 2.2 tỷ người trên toàn cầu bị suy giảm thị lực do tật khúc xạ – và phần lớn trong số đó có thể điều chỉnh được bằng kính hoặc phẫu thuật khúc xạ hiện đại.

Người bị tật khúc xạ thường gặp các dấu hiệu như:

• Nhìn xa hoặc gần không rõ
• Nheo mắt để nhìn rõ hơn
• Nhức đầu, mỏi mắt khi đọc hoặc làm việc lâu
• Khó nhìn rõ vào ban đêm hoặc khi thay đổi ánh sáng

Các dạng tật khúc xạ phổ biến nhất bao gồm: cận thị, viễn thị, loạn thị và lão thị, trong đó có thể kết hợp cùng lúc nhiều loại trên một mắt (ví dụ: cận + loạn thị).

Phân loại tật khúc xạ và đặc điểm quang học

So sánh hội tụ ánh sáng ở các tật khúc xạ và thấu kính điều chỉnh

Tật khúc xạ được phân loại dựa trên vị trí hội tụ của chùm tia sáng sau khi đi qua các thành phần quang học của mắt như: giác mạc, thủy tinh thể và dịch kính. Mỗi loại có một cơ chế gây sai lệch hình ảnh riêng, từ đó dẫn đến triệu chứng thị lực khác nhau.

🔎 Ghi chú: Một người có thể mắc nhiều loại tật khúc xạ cùng lúc – ví dụ: cận + loạn thị, hoặc lão + viễn thị. Điều này đòi hỏi chẩn đoán chính xác và kế hoạch điều trị cá nhân hóa.

Việc hiểu rõ bản chất quang học của từng loại tật khúc xạ là yếu tố then chốt để lựa chọn giải pháp điều trị phù hợp – từ kính gọng, kính áp tròng đến các phương pháp phẫu thuật hiện đại như LASIK, SMILE, PRK hoặc Phakic ICL.

Nguyên nhân tật khúc xạ

• Di truyền: Nếu cha mẹ bị cận thị hoặc loạn thị, nguy cơ con cái mắc cao hơn.
• Thói quen thị giác: Dành nhiều thời gian cho thiết bị điện tử, học tập cự ly gần.
• Ánh sáng môi trường: Thiếu ánh sáng tự nhiên, học tập trong không gian kém sáng.
• Cấu trúc nhãn cầu bất thường: Giác mạc hoặc thủy tinh thể cong không đều.
• Lão hóa tự nhiên: Thủy tinh thể mất độ đàn hồi theo thời gian (gây lão thị).

Các phương pháp điều trị tật khúc xạ hiện nay

Minh họa thấu kính Phakic ICL được đặt giữa mống mắt và thủy tinh thể

a. Sử dụng kính

• Kính gọng: Dễ sử dụng, an toàn, phù hợp cho mọi độ tuổi.
• Kính áp tròng: Thẩm mỹ hơn, phù hợp người chơi thể thao; cần vệ sinh tốt.

b. Phẫu thuật điều chỉnh khúc xạ

Lựa chọn theo độ tuổi và nhu cầu