Ô nhiễm làm tăng tỷ lệ cận thị ở trẻ em

Bối cảnh chung

Trong những năm gần đây, tỷ lệ trẻ em bị cận thị gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở các đô thị lớn nơi mật độ dân cư cao và không khí ô nhiễm nghiêm trọng. Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí PNAS Nexus đã mang đến bằng chứng khoa học quan trọng: ô nhiễm không khí có thể là yếu tố góp phần trực tiếp làm tăng nguy cơ cận thị ở trẻ em.

Khi không khí không còn “trong lành” cho đôi mắt

Theo kết quả nghiên cứu, môi trường sống trong lành có thể giúp giảm đáng kể tình trạng cận thị và suy giảm thị lực ở trẻ em. Ảnh: Technology Networks

Theo nhóm nghiên cứu, môi trường sống trong lành có thể giúp giảm đáng kể tình trạng suy giảm thị lực ở trẻ nhỏ. Nghiên cứu được thực hiện trên gần 30.000 học sinh tại thành phố Thiên Tân (Trung Quốc), sử dụng mô hình học máy để phân tích kết hợp giữa dữ liệu di truyền, lối sống và các yếu tố môi trường. Kết quả cho thấy yếu tố di truyền vẫn đóng vai trò quan trọng, nhưng trẻ em sống ở khu vực ô nhiễm không khí cao có thị lực kém hơn, trong khi trẻ sống trong môi trường trong lành có thị lực tốt hơn rõ rệt.

Giáo sư Zongbo Shi, chuyên gia hóa sinh khí quyển tại Đại học Birmingham (Anh) – đồng tác giả nghiên cứu, khẳng định: “Chúng tôi đã chứng minh rằng ô nhiễm không khí góp phần vào sự phát triển bệnh cận thị ở trẻ em. Nghĩa là nếu mức độ tiếp xúc với ô nhiễm cao, nguy cơ bị cận sẽ lớn hơn.”

Không chỉ là di truyền – môi trường cũng quyết định thị lực

Trước đây, yếu tố di truyền được coi là nguyên nhân chính dẫn đến cận thị. Tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ ra rằng môi trường sống – đặc biệt là chất lượng không khí – có thể điều chỉnh được và đóng vai trò không nhỏ trong việc bảo vệ hoặc làm suy giảm thị lực của trẻ. Trong các mô phỏng “không khí sạch”, khi mức PM2.5 và NO₂ được giảm xuống ngưỡng thấp nhất, thị lực của học sinh, đặc biệt ở lứa tuổi tiểu học, cải thiện gần gấp đôi so với nhóm học sinh lớn tuổi.

Giáo sư Shi nhấn mạnh thêm: “Có những yếu tố bạn không thể thay đổi. Nhưng bạn có thể thay đổi thói quen sống. Bạn có thể giảm ô nhiễm không khí để từ đó cải thiện thị lực.”

Thói quen sinh hoạt cũng là “đồng phạm”

Một nghiên cứu trước đây của Trung Quốc cũng cho thấy việc tiếp xúc với ô nhiễm không khí có liên quan đến tỷ lệ suy giảm thị lực ở trẻ em. Ảnh: Science Direct

Ngoài yếu tố môi trường, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng các thói quen sinh hoạt không lành mạnh như thiếu ngủ, sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều hoặc ít ra ngoài trời có thể làm tăng nguy cơ suy giảm thị lực ở trẻ em. Những thói quen này khiến mắt phải làm việc liên tục ở khoảng cách gần, dẫn đến mỏi mắt, khô mắt và tăng nguy cơ cận thị tiến triển. Đây đều là các yếu tố có thể kiểm soát được nếu phụ huynh chú ý điều chỉnh sớm.

Trong bối cảnh trẻ em hiện nay dành nhiều thời gian học tập, giải trí trên màn hình máy tính hoặc điện thoại, việc kiểm soát thời lượng sử dụng thiết bị điện tử và tăng thời gian tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên ngoài trời trở nên cần thiết hơn bao giờ hết.

Góc nhìn thận trọng từ giới chuyên gia

Tuy nhiên, không phải tất cả chuyên gia đều đồng tình hoàn toàn với kết luận này. Giáo sư Donald Mutti – chuyên ngành nhãn khoa tại Đại học Bang Ohio (Mỹ) – cho rằng một số kết quả “không phù hợp” với các nghiên cứu trước đây, vốn chỉ ra rằng việc dành nhiều thời gian ngoài trời giúp giảm nguy cơ cận thị. Ông chia sẻ: “Tôi lo ngại cách tiếp cận phi truyền thống này sẽ cho ra một câu trả lời cũng phi truyền thống.”

Ông lưu ý rằng mô hình học máy mà nhóm nghiên cứu Trung Quốc sử dụng có thể đã tạo ra các biến số chưa được kiểm soát chặt chẽ, chẳng hạn như ảnh hưởng của ánh sáng nhân tạo ban đêm hoặc thời gian học tập kéo dài.

Tuy nhiên, phần lớn các nhà khoa học đều đồng ý rằng nghiên cứu này đã mở rộng nhận thức về vai trò của chất lượng không khí đối với sức khỏe thị lực. Nó bổ sung thêm góc nhìn về mối liên hệ giữa môi trường và tật khúc xạ – điều vốn được xem là do di truyền hoặc thói quen học tập gây ra.

Hệ quả toàn cầu

Bên cạnh cận thị, ô nhiễm không khí tăng cao ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thị lực trẻ em

Nghiên cứu tại Trung Quốc không phải là trường hợp duy nhất. Một báo cáo tại Denver (Mỹ) từng cho thấy ô nhiễm không khí làm gia tăng số ca viêm màng ngoài của mắt và các bệnh lý giác mạc. Trong khi đó, một nghiên cứu lâm sàng khác công bố đầu năm 2025 chỉ ra rằng tiếp xúc lâu dài với các chất ô nhiễm có thể thúc đẩy tiến triển cận thị ở trẻ em.

Những bằng chứng này cho thấy, tác động của ô nhiễm không chỉ dừng ở hệ hô hấp hay tim mạch mà còn ảnh hưởng đến chính đôi mắt – cơ quan nhạy cảm nhất với môi trường.

Bảo vệ thị lực trẻ nhỏ – bắt đầu từ những thay đổi nhỏ

Các chuyên gia khuyến nghị phụ huynh cần chủ động bảo vệ thị lực cho con bằng cách:

• Theo dõi chất lượng không khí, hạn chế cho trẻ ra ngoài trong những ngày chỉ số AQI cao, đặc biệt khi có bụi mịn PM2.5.
• Khuyến khích trẻ hoạt động ngoài trời khi thời tiết trong lành, vì ánh sáng tự nhiên giúp điều hòa sự phát triển của nhãn cầu.
• Giảm thời gian sử dụng thiết bị điện tử – tuân thủ quy tắc 20-20-20 (mỗi 20 phút nhìn xa 20 feet trong ít nhất 20 giây).
• Bổ sung dinh dưỡng cho mắt với thực phẩm giàu vitamin A, lutein, omega-3.
• Khám mắt định kỳ 6 tháng/lần để phát hiện sớm dấu hiệu cận thị tiến triển.

Giáo sư Zongbo Shi kết luận: “Cải thiện chất lượng không khí không chỉ giúp giảm gánh nặng bệnh tật mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe đôi mắt.” Trong bối cảnh ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng ở các đô thị châu Á, đây là lời cảnh báo mạnh mẽ cho cả cộng đồng và nhà hoạch định chính sách. Mỗi hành động nhỏ – từ giảm khí thải xe cộ, hạn chế đốt rác, trồng thêm cây xanh – đều góp phần tạo ra bầu không khí sạch hơn cho đôi mắt thế hệ tương lai.

Với trẻ em, đôi mắt không chỉ là “cửa sổ tâm hồn”, mà còn là nền tảng cho tri thức và tương lai. Giữ cho không khí sạch chính là giữ gìn ánh sáng ấy – ánh sáng của sự sống, của học tập và của những giấc mơ trong trẻo.