Thói quen xấu khiến gần 5 triệu trẻ em phải đeo kính

Thực trạng đáng báo động về tật khúc xạ học đường

Thói quen nhìn màn hình quá gần và quá lâu khiến mắt trẻ dễ mỏi, tăng nguy cơ cận thị học đường.

Theo thống kê của Hội đồng Nhãn khoa Việt Nam (2024), hiện có khoảng 5 triệu trẻ em – chiếm 30–40% số học sinh trong độ tuổi đến trường – mắc tật khúc xạ như cận thị, viễn thị, loạn thị, trong đó cận thị chiếm tỷ lệ cao nhất. Ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM, tỷ lệ này lên tới trên 50%, phần lớn do thói quen học tập sai tư thế, thiếu ánh sáng, và lạm dụng thiết bị điện tử.

Cận thị học đường không chỉ ảnh hưởng đến thành tích học tập mà còn tác động lâu dài đến sức khỏe thị giác, gây mỏi mắt, đau đầu, thậm chí tăng nguy cơ thoái hóa võng mạc và nhược thị nếu không được can thiệp sớm.

Những thói quen xấu khiến trẻ ngày càng cận sớm

Các chuyên gia cho biết, tật khúc xạ học đường không chỉ do yếu tố di truyền mà phần lớn bắt nguồn từ lối sống sai cách của trẻ trong sinh hoạt hàng ngày. Dưới đây là những thói quen phổ biến nhất dẫn đến cận thị sớm:

• Ngồi học sai tư thế: cúi sát vở, bàn ghế không phù hợp chiều cao khiến mắt phải điều tiết liên tục.
• Ánh sáng không đạt chuẩn: học trong phòng thiếu sáng hoặc ánh sáng chiếu trực tiếp vào mắt.
• Dán mắt vào màn hình quá lâu: trẻ dành hơn 4–6 giờ/ngày cho điện thoại, máy tính bảng, TV mà không nghỉ ngơi hợp lý.
• Đọc sách trên giường hoặc khi di chuyển: làm mắt phải thay đổi tiêu cự liên tục, dễ gây mỏi mắt và mờ tạm thời.
• Thiếu vận động ngoài trời: ánh sáng tự nhiên giúp hạn chế tiến triển cận thị, nhưng nhiều trẻ hiện chỉ ở trong nhà.

Những thói quen này, nếu duy trì lâu dài, khiến trục nhãn cầu của mắt phát triển bất thường, dẫn đến cận thị tiến triển nhanh và khó kiểm soát.

Các bệnh lý thị giác thường gặp ở trẻ em

Rèn thói quen học tập đúng tư thế, đủ ánh sáng và nghỉ ngơi hợp lý giúp đôi mắt trẻ luôn sáng rõ mỗi ngày.

Bên cạnh cận thị, trẻ nhỏ còn có thể gặp phải viễn thị, loạn thị, lác mắt (lé mắt), nhược thị và rung giật nhãn cầu.

• Nhược thị (mắt lười): thường là hậu quả của cận thị hoặc lác mắt không được điều trị kịp thời, khiến một mắt yếu dần do não “bỏ qua” hình ảnh từ mắt đó.
• Lác mắt: xuất hiện ở khoảng 2–4% trẻ em (tương đương 200.000–400.000 trẻ), nếu không điều trị có thể dẫn đến nhược thị vĩnh viễn.
• Rung giật nhãn cầu: hiếm gặp nhưng ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng nhìn, thường do vấn đề thần kinh bẩm sinh.

Các bác sĩ khuyến cáo cha mẹ cần nhận biết sớm các dấu hiệu và thói quen của trẻ như: hay nheo mắt, nghiêng đầu khi nhìn, cúi sát khi đọc sách hoặc than mỏi mắt, nhìn mờ ban đêm.

Hậu quả khi phát hiện muộn

Nếu trẻ mắc tật khúc xạ nhưng không được phát hiện sớm, thị lực sẽ suy giảm dần và khó hồi phục. Việc học tập trở nên khó khăn hơn, trẻ dễ mất tập trung, mỏi mắt, nhức đầu và giảm tự tin khi giao tiếp. Cận thị tiến triển có thể làm độ tăng nhanh mỗi năm, thậm chí vượt quá -6.00D, dẫn đến nguy cơ bong võng mạc, thoái hóa hoàng điểm hoặc nhược thị kéo dài.

Một số trẻ đeo kính sai số, sai độ cũng gặp tình trạng đau đầu, chóng mặt và nhìn mờ kéo dài. Vì vậy, việc xây dựng thói quen khám mắt định kỳ và đeo kính đúng cách là vô cùng quan trọng để bảo vệ thị lực lâu dài.

Giải pháp giúp bảo vệ mắt trẻ em

Duy trì thói quen khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm tật khúc xạ, bảo vệ thị lực khỏe mạnh cho trẻ em.

a. Xây dựng thói quen học tập đúng cách

• Giữ khoảng cách tối thiểu 30–40cm khi đọc, viết hoặc sử dụng màn hình.
• Ngồi học thẳng lưng, không cúi quá thấp.
• Sử dụng bàn ghế phù hợp với chiều cao của trẻ.
• Đảm bảo ánh sáng học tập từ bên trái (với người thuận tay phải) và độ sáng tiêu chuẩn 300–500 lux.

b. Hạn chế thiết bị điện tử

• Không để trẻ dùng điện thoại, máy tính bảng quá 2 giờ mỗi ngày.
• Áp dụng quy tắc 20–20–20: sau 20 phút nhìn gần, cho mắt nghỉ 20 giây và nhìn xa 20 feet (~6m).

c. Tăng cường hoạt động ngoài trời

Trẻ nên được chơi hoặc học ngoài trời ít nhất 2 giờ mỗi ngày. Ánh sáng tự nhiên giúp mắt điều tiết linh hoạt, hạn chế cận tiến triển.

d. Dinh dưỡng cho đôi mắt khỏe

Bổ sung thực phẩm giàu vitamin A, C, E, lutein, zeaxanthin như cà rốt, bông cải xanh, trứng, cá hồi, trái cây tươi. Hạn chế đồ ngọt và thức ăn nhanh.

e. Khám mắt định kỳ

Trẻ em nên khám mắt ít nhất 6–12 tháng/lần tại cơ sở chuyên khoa uy tín. Việc đeo kính đúng số hoặc can thiệp sớm bằng phương pháp y khoa sẽ ngăn chặn nhược thị và biến chứng sau này.

Lời khuyên cho phụ huynh

• Hãy trò chuyện và theo dõi thói quen học tập của trẻ mỗi ngày.
• Tạo không gian học đủ sáng, thoáng mát, hạn chế thiết bị điện tử trong phòng ngủ.
• Khuyến khích trẻ chơi thể thao, đọc sách giấy, tham gia hoạt động ngoại khóa.
• Khi trẻ có dấu hiệu bất thường về thị lực, đưa đến bác sĩ chuyên khoa mắt sớm nhất có thể.

Sức khỏe thị giác không thể phục hồi nếu để mất đi. Phòng ngừa luôn là biện pháp “đầu tư thông minh” nhất cho đôi mắt trẻ thơ, giúp các em học tập tốt hơn và có tương lai tươi sáng hơn.