5 dấu hiệu cận thị phổ biến ở trẻ cha mẹ nên biết

Thực trạng cận thị học đường

5 dấu hiệu cận thị phổ biến ở trẻ cha mẹ nên biết

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO), tỷ lệ cận thị ở trẻ em châu Á có thể vượt 50–60% trong độ tuổi học đường, đặc biệt tại các đô thị lớn. Việt Nam không nằm ngoài xu hướng này khi thời gian trẻ tiếp xúc với thiết bị điện tử, học tập trong nhà và thiếu hoạt động ngoài trời ngày càng nhiều.

Điều đáng lo ngại là cận thị ở trẻ thường tiến triển âm thầm, trẻ không biết cách diễn đạt việc nhìn mờ, còn cha mẹ dễ nhầm lẫn với sự lơ đãng hay kém tập trung. Nếu không phát hiện sớm các dấy hiệu cận thị, trẻ có nguy cơ:

• Tăng độ nhanh theo từng năm
• Hình thành nhược thị không hồi phục
• Giảm khả năng tiếp thu và tự tin học tập

Dưới đây là 5 dấu hiệu cận thị phổ biến ở trẻ mà cha mẹ cần đặc biệt lưu ý.

1. Trẻ thường xuyên xem tivi, đọc sách ở khoảng cách rất gần

Trẻ có dấu hiệu cận thị như thường xuyên xem tivi, đọc sách ở khoảng cách rất gần

Đây là dấu hiệu cận thị sớm phổ biến nhất nhưng cũng dễ bị bỏ qua nhất. Nếu bạn nhận thấy:

• Trẻ ngồi sát màn hình tivi hơn bình thường
• Cúi sát sách vở khi đọc, viết
• Phải ghé mặt rất gần đồ chơi hoặc màn hình điện thoại

Khả năng cao trẻ đang khó nhìn rõ ở khoảng cách xa, một biểu hiện điển hình của cận thị.

Theo khuyến cáo từ American Optometric Association về khoảng cách đọc, trẻ em không nên đọc sách và xem màn hình ở khoảng cách dưới 30–40 cm, và việc liên tục rút ngắn khoảng cách nhìn là một dấy hiệu cận thị rõ ràng.

2. Trẻ thường nheo mắt hoặc nghiêng đầu để nhìn rõ hơn

Nheo mắt là phản xạ tự nhiên của mắt khi cố gắng điều tiết để nhìn rõ hình ảnh bị mờ. Cha mẹ và giáo viên cần chú ý khi trẻ:

• Nheo mắt khi nhìn bảng, nhìn tivi
• Nghiêng đầu sang một bên để quan sát
• Thường xuyên đổi vị trí ngồi để “nhìn cho rõ”

Hành vi này giúp tạm thời cải thiện hình ảnh trên võng mạc nhưng không giải quyết được nguyên nhân gốc, thậm chí khiến mắt mỏi và tăng độ nhanh hơn. Đây là dấu hiệu cận thị điển hình ở trẻ trong độ tuổi tiểu học.

3. Trẻ nhắm một mắt khi đọc sách hoặc xem tivi

Việc nhắm một mắt không phải thói quen bình thường. Theo các nghiên cứu nhãn khoa gần đây, hành vi này có thể liên quan đến:

• Cận thị không đều hai mắt
• Loạn thị chưa được phát hiện
• Rối loạn phối hợp hai mắt (binocular vision)

Khi một mắt nhìn mờ hơn, trẻ sẽ có xu hướng bỏ qua mắt đó để giảm khó chịu. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể dẫn đến nhược thị chức năng, rất khó phục hồi sau 7–8 tuổi. Đây là dấy hiệu cận thị nguy hiểm cần được kiểm tra sớm.

4. Trẻ thường xuyên dụi mắt, chảy nước mắt hoặc nhạy cảm ánh sáng

Trẻ có dấu hiệu cận thị như thường xuyên dụi mắt, chảy nước mắt hoặc nhạy cảm ánh sáng

Không ít phụ huynh nghĩ rằng dụi mắt chỉ do buồn ngủ hoặc dị ứng. Tuy nhiên, theo Hiệp hội Nhãn khoa Nhi khoa Quốc tế, dụi mắt thường xuyên có thể là biểu hiện mỏi mắt do tật khúc xạ.

Các dấu hiệu đi kèm bao gồm:

• Dụi mắt sau khi học hoặc xem màn hình
• Chảy nước mắt nhiều khi tập trung nhìn
• Sợ ánh sáng mạnh, nheo mắt khi ra nắng
• Than đau đầu hoặc buồn nôn nhẹ

Những biểu hiện này cho thấy mắt trẻ đang phải làm việc quá sức để bù trừ thị lực kém, một dấu hiệu cận thị tiến triển sớm.

5. Kết quả học tập giảm sút không rõ nguyên nhân

Đây là dấu hiệu gián tiếp nhưng rất quan trọng. Trẻ bị cận thị thường:

• Không nhìn rõ chữ trên bảng
• Ngại giơ tay phát biểu
• Hay chép bài của bạn bên cạnh
• Mất tập trung do phải cố nhìn

Điều đáng nói là đa số trẻ không tự nói rằng mình nhìn mờ, vì nghĩ đó là điều “bình thường”. Nhiều nghiên cứu cho thấy sau khi được đo và đeo kính đúng độ, kết quả học tập của trẻ cải thiện rõ rệt chỉ sau vài tuần. Khi thành tích học tập giảm mà không có lý do rõ ràng, cha mẹ nên nghĩ đến dấy hiệu cận thị.

Một số dấu hiệu cận thị khác cha mẹ không nên bỏ qua

Ngoài 5 dấu hiệu chính trên, trẻ có thể còn:

• Dùng ngón tay dò chữ khi đọc nhưng không bỏ được sau thời gian dài
• Không thích các hoạt động cần quan sát chi tiết như vẽ, tô màu
• Không nhìn rõ vật ở khoảng cách trên 1–2 mét
• Thường xuyên than mỏi mắt khi dùng máy tính

Khi nào nên đưa trẻ đi khám mắt?

Theo khuyến cáo nhãn khoa mới nhất:

• Trẻ từ 3 tuổi nên được kiểm tra mắt định kỳ
• Trẻ đi học nên khám mắt ít nhất 1 lần mỗi năm
• Đi khám ngay khi xuất hiện bất kỳ dấy hiệu cận thị nào kể trên

Phát hiện sớm giúp kiểm soát tăng độ hiệu quả, giảm nguy cơ nhược thị và góp phần bảo vệ thị lực lâu dài cho trẻ

Cận thị không chỉ là việc “đeo kính” mà là vấn đề phát triển thị giác lâu dài của trẻ. Việc cha mẹ chủ động nhận biết sớm dấu hiệu cận thị chính là bước quan trọng nhất để bảo vệ đôi mắt con ngay từ những năm đầu đời.

Nếu bạn nghi ngờ trẻ có dấy hiệu cận thị, đừng chờ đợi. Một lần kiểm tra thị lực sớm có thể giúp con tránh được nhiều hệ lụy về sau.